ANTİK ÇAĞDA LAPSEKİ

ESKİ YERLEŞİM MERKEZLERİ

Arisbe:

Arisbe şehri Hellen göçleri öncesi kurulmuştur. Adı bir Anadolu dilinden gelen kentin hem geçmişi hem adı M.Ö. iki bin yılına dayanır. Bu şehir Roma imparatorluğunun çöküşüne kadar mevcudiyetini korumuştur. Kentin yeri şimdiki Musaköy ile Yapıldak (Seleis) çayı arasındadır. Çanakkale-Lapseki ana yolunun Yapıldak çayı ile kesiştiği noktadan ancak birkaç yüz metre ileride deniz kenarında bulunuyordu. Arisbe hakkında günümüze ulaşan herhangi bir kalıntı yoktur.

Terkote:

Terkote şehrinin gerek adının ve gerekse tarihçesinin M.Ö. İki binli yıllara Luviler dönemine uzandığı anlaşılıyor. Perkote, kent adının Hellen dilindeki bozulmuş, biçimi olmalıdır. Eski Perkote şehrinin yeri kesin kanıtlara dayanmamakla birlikte, Umurbey Beldesinin 10 km. kadar doğusunda Erdağ adlı tepenin sırtlarında olduğu tahmin edilmektedir. Burada bir ilkçağ kentinin izleri bulunmaktadır. Yeni Perkote şehrinin yeri ise yine kesin kanıtlara dayanmamakla birlikte, Sındal ile Gökköy arasında bulunduğu sanılmaktadır. Yeni Perkote şehri Roma imparatorluğunun son günlerine kadar varlığını devam ettirmiştir. Çevre köylerde ilk çağ yapı taşlarına az da olsa rastlanmaktadır. Örneğin Sindal Köyü mezarlığında bir mermer sütün parçası mezar taşı olarak kullanılmıştır.

Paisos:

İlk çağ kenti Paisos'un yeri, Lapseki'nin 10 km. kadar kuzeydoğusunda Lapseki-Biga karayolu üzerinde Paisos ırmağı (Bayramdere) köprüsünü geçmeden sırt çıkıntısı üzerinde yer alır. Homeros'a göre Paissos'lular, Truva savaşında komşuları Truvalıların yanında dövüşmüşlerdi.. Homeros bu kenti Apaisos olarak anar. Hellen göçlerinden birkaç yüzyıl sonra Ege ve Marmara kıyılarında Hellen yavru kentlerinin kurulması döneminde Miletoslular Paisos'u ele geçirip, kent durumuna getirdiler. Paisos kentinin varlığı, Hellenistik çağda son bulmuştur. İlkçağın büyük coğrafya yazarı Amasyalı Strabon'un zamanında (M.Ö. 60-M.S 24) artık burada oturulmadığı kentin yıkıntı durumuna geldiği ve halkının Lapseki'ye göçmüş, olduğunu anlatılır. Paisos kentinden günümüze ulaşan yerleşim kalıntısı bulunmamaktadır.

ANTİK ÇAĞDA LAPSEKİ’DE YAŞAMIŞ DÜŞÜNÜRLER

Epikür:

Sisam Adasında doğmasına rağmen (M.Ö. 342-341) kendisini Lapseki hemşehrisi olarak kabul etmek gerekir. Büyük İskender'in ölümüyle ortaya çıkan karışıklıklar sebebiyle Atina'dan ayrılarak Lapseki'ye geldi. (M.Ö. 310) Burada "Bahçe" adı altında bir okul kurmuştur. Epikür derslerini açık havada vermiştir. Sonraları bu okulu Atina'ya taşıyan Epikür 92 yaşında vefat etmiştir. (M.Ö. 271-270)

Anaksimenes:

Lampsakos'lu (Lapseki) Diogenes'in öğrencisi, büyük İskender'in hocasıdır. Lanpsakos’u yoketmeye yemin eden İskender’ i kurnazlığı ile yemininin tersini yapmaya mecbur etmiştir.

İdomene:

Lampsakosludur. Epikür okulundandır, bu filozofun ilk öğrencilerinden olup ölünceye dek kendisine sadık kalmıştır. Epikürcü Metrodoros'un kız kardeşi Batis ile evlenmiştir.

Menedemos:

Lapsekili’ dir. Kolotes'in öğrencisidir.. Menedemos M.Ö. 285-247 yılları arasında yaşamıştır.

Metrodoros:

Yunan filozofu Epikür'ün dostudur.Epikür, eserlerinden çoğuna Metrodoros'un adını vermiş ve "Orilok" (Eurylogue) adlı eserini de ona ithaf etmiştir. Metrodoros hocası Epikür'e şu eserleri yazmıştır."Hekimlere karşı", "Duyular", "Alicenaplık", "Epikür'ün hastalığına karşı", "Zenginler", "Asillik Hakkında", "Ruhun Büyüklüğüne Dair".Eserlerin hiçbiri günümüze ulaşamamıştır.

Polyen (Poyoenus):

Lapmsakos'lu olan Polyen, Epikür'ün dostu ve öğrencisidir. Cicero'nun anlattığına göre de, Polyen derin bir geometri bilginidir. Epikür ile tanıştıktan sonra hayatının yarısını verdiği bu bilimin yanlışlığını savunmuştur. g)Straton: M.Ö. 340-330 yıllarında Lampsakos'ta doğmuş ve M.Ö. 270 yılında Atina'da ölmüştür. Straton'un "Krallık Hakkında", "Adalete Dair", "Tanrılar", "İktidar" ve "Hayır" adı altında önemli eserleri bulunmaktadır.

LAPSEKİ SİKKELERİ (METAL PARALARI)

Antik çağda site devletleri halinde olan şehir yönetimleri kendi bölgelerinde para basmışlar ve mal değiş tokuşunu sağlamışlardır. Elektron, gümüş ve altın paralarıyla antika para dünyasında önemli bir yer tutan Lapseki paraları, üzerindeki adına Pegas veya Pegasus denilen mitolojik kanatlı at, bu şehrin sembolü olmuştur. Bu şehrin paralarının M.Ö. 500 ve daha evvelki devirleri ait olduğu sanılmaktadır. Elektron altın paraları takriben 15.357 gram ağırlağında olup gümüş paralarının bazılarının arka yüzünde de adına İncusum quadratum (dört köşe zımba) ve kanatlı at görülmektedir. Altın paralarda ise 10-12 tip görülmüştür.Genellikle ağırlıkları 8.50 gramdır. Yalnız tek bir altın paranın 5.30 gram olduğu bilinmektedir. Roma imparatorluğu döneminde Augustus' tan Galiemus' a kadar muhtelif tip bronz paralar basılmıştır.

Pegasos ( Kanatlı At ):

Önceleri Perseus'un binek atı olan Pegasos. Perseusun Andromeda'yı kaçırmasında yardımcı olmuştur. Daha sonra ise Zeus’ un binek atı olmuştur. Bazı mitologlara göre, Pegasos Eos'un Musaların binek hayvanı olarak bilinir. Kanatlı at, Helikon tepesine tırnağını vurunca Hepokrene kaynağını fışkırtmıştır. Onun Musalar'ın atı sayılması, ilham sembolü telakki edilmesindendir. Zeus bu meşhur kanatlı atı gökte bir takım yıldıza tahvil etmiştir.M.Ö. 5. yüzyıl döneminde Lampsakos şehrinin amblemi olarak kullanılmıştır. Pegasos´un Zeusun atı olması ve Lampsakos şehrinin tarihte başarılar kazanmasına vesile olduğu varsayılarak şehre uğurlu geleceği düşünülmüş ve Pegasos Lampsakos şehrinin sembolü olarak kullanılmaya başlanmış, Hatta ticarette kullanılan sikkelerin ön yüzlerine pegasos formu basılmıştır.

Lampsakoslu Tanrı Priapos:

Yunanlılarda bahçeler ve bağlar Tanrısı, Dionysos ile Aphrodithe'nin oğlu olduğu söylenir. Kültü, Adalar ve tüm Yunanistan, Güney İtalya'ya yayılmıştır. Priapos, başta toprak bereketini temsil ediyordu. Aynı zamanda sürüleri, arıları ve balıkçıları koruyan bir kır ve deniz tanrısıydı.

Priapos Festivalleri:

Priapos adına düzenlenen festivallerde genç kızlar çiçekler takarak şarap tanrısı Bakkhos'un "Meand" ve "Bakkhant" gibi heykeller çevresinde Phrygia’ nın flütünün temposuna ayak uydurarak dans ederlerdi. Kızlar ondan hayırlı kocalar, kadınlar da çocuklar dilerler ve başlarına çelenkler koyarlardı.Anadolu , Yunanistan ve İtalya'da Priapos’ a adanmış sivri kayalar ve tepeler vardı. Bunlar çoğunlukla kentlere yakın bulunurlardı. Kızlar buralara çıkarlar ve Priapos' a isteklerini sunarlardı. Bu kayalara zamanla “Kısmet Kayası” denmiştir. Günümüzde bile Anadolu'nun birçok yerinde kızlar bu kayalara çıkarak, dilek dilerler. Bugünkü Karabiga' nın yakınlarında Priapos'un adını taşıyan bir kent vardır. Efes müzesinde de kapalı bir kutu içinde topraktan yapılmış bir Priapos heykeli bulunur.

Lampsakos Girland'lı Lahdi:

Lahid, Lapseki'de 1961 yılında yeni açılmakta olan Yenice Köyü yolu üzerinde Lapseki'ye bir kilometre mesafede, Zincirli Kuyu mevkiinde toprak altından çıkarılmıştır. Lahid içinden; iki iskelet ile bir gözyaşı şişesi çıkartılmıştır. Lahidin kapağı semerdam şeklinde olup akroterli’ dir. Kapağının bir kenarının kırık olması ve kırığın eski olması herhangi bir sebeple açıldığı kanaatini uyandırmıştır. Lahid kabartmalarla bezenmiştir. Köşelerinde ve ön cephelerinde Gırland’ lı (süslemelik arkı), taşıyıcı olarak sitilize edilmiş öküz başları vardır.

OSMANLI VE CUMHURİYET DÖNEMİ LAPSEKİ

CAMİLER

Lapseki Süleyman Paşa Camii:

Orhan Gazi Döneminden kalma olan cami, geniş iç mahfilli, çatılı bir yapıdır.İki katlı son cemaat yeri vardır. Türkler Rumeli’ ye geçerken M.S. 1345-1357 yılları arasında Gazi Süleyman Paşa tarafından kiliseden camiye çevrildiği söylenmektedir. Bozulmuş olmakla birlikte sekiz dizi stalaktik (Kannas) süslü mihrabı ve minaresi özgün biçimini korumaktadır. Birçok kez tamirat görmüştür ve bazı değişiklikler ortaya çıkmıştır. Halen ibadete açıktır..

Umurbey Hüdavendigar Camii:

XIV. yüzyıl I.Murad döneminde yapılmıştır. Bazı kaynaklar bu caminin Orhan Bey zamanında kiliseden camiye çevrildiğini belirtir. Sonradan önde bulunan Bizans revakı içeriye alınarak genişletilmiştir. Tavanı iki dizi ahşap direk taşımaktaydı. Roma kalıntılarından getirilen yeşil mermerlerden yapılmıştı. Minare kaidesi orijinaldi. Yapı tuğla ve kesme taştan yapılmıştı. Günümüzde camii tamamen yıkılarak yerine aynı adla camii yapılmıştır..

Çardak Yakup Bey Camii:

Abdullah Bin Hacı Yakup Bey tarafından yaptırılmıştır. XV. Yüzyıl yapısıdır. Duvarlar iki dizi tuğla ve moloz taştandır. Köşeli revaktaki sütun ve başlıklar çevredeki antik kalıntılardan yapılmıştır. Kubbe sağır ve oldukça yüksek sekiz köşeli kasnağa oturmaktadır. Minare kapısı, revağın içindedir. Bursa kemerli ve stalaktitlidir. Yapısının iç süslemesi son dönemdendir. Yalnızca mihraptaki yedi sıra stalaktit ve silmeler eski biçimini korumaktadır. Günümüzde halen ibadethane olarak kullanılmaktadır.

TÜRBELER

Abdullah Bin Hacı Yakup Türbesi:

Gazi Yakup Bey ve ailesinin mezarlığı olarak bilinmektedir. Çardak Belediye binasının bitişiğinde etrafı çevrili bir durumdadır. Üzeri açık olan kabirlerin mezar taşları sağlam bir şekilde günümüze kadar gelmiştir.

Seyyidi Sefain Sultan Türbesi:

Lapseki ilçe merkezinde bulunan, Gazi Süleyman Paşa Camiinin 100 metre kuzey doğusundadır. İki kabir bulunmaktadır. Türbenin üzeri açıktır. Kabirlerin mezar taşlarındaki kitabelerden Osmanlı tersane amirlerinden Cezayirli Elhaç Ali Kaptan Paşa ve ailesine ait oldukları anlaşılmaktadır. Ali Kaptan Paşa’ nın kabir taşında Hicri 1181, Ayşe Hatun’ un kabir taşında ise hicri 1183 olarak yazıldığı görülmektedir..

İki Al Atlı Türbesi:

Türbeler Lapseki ilçe merkezinin güneydoğu istikametinde, Çanakkale Boğazına hakim küçük bir tepe üzerinde bulunmaktadır. İlçeye 1 km uzaklıkta, yolu bozuk bir durumdadır. Türbede üzerleri açık iki kabir bulunmaktadır.

Halk arasında anlatılan rivayete göre:

Osmanlı Padişahı Orhan Gazi zamanında,Türkler Rumeliye geçmeden önce Gazi Süleyman Paşa Komutasında kuvvetlerimiz Lapseki’ ye girmişlerdir. O zaman Bizans’ ın elinde bulunan Lapseki’ ye Orhan Gazi’ nin fermanını götürmek üzere 3 süvari görevlendirilmiştir. Bu süvarilerin atları al (kırmızı) renktedir. Süvariler 1356 yılında Lapseki’ ye girerken kabirlerin şimdiki bulunduğu yerde, Bizans Askerleri tarafından şehit edilmişlerdir. Şehitlerden iki tanesinin cesedi hemen oraya gömülmüş, fakat diğer şehidin cesedi bulunamamıştır. Buraya İki Al Atlı Türbesi denilerek günümüze kadar ulaşmıştır.

ŞEHİTLİKLER

Lapseki Şehitliği:

1915 yılı Çanakkale Savaşları sırasında ölen ve yaralanan askerlerimizin bir kısmı gemilerle Lapseki’ ye sevk edilmiştir. Şimdiki Hükümet Konağı, Devlet Hastanesi ve İlçe Jandarma Komutanlığının bulunduğu yere gömülen şehitlerimiz, 1955 yılında Lapseki Belediye Mezarlığı bitişiğinde bulunan Şehitliğe nakledilmiştir.

Çardak Arıburnu Şehitliği:

Çanakkale Savaşları sırasında Çardak Köyü hastane olarak kullanılmıştır. Yaralı olan askerlerimiz gemilerle buraya nakledilmiştir. Ölen şehitlerimiz buraya gömülmüştür. Çanakkale-Bursa Karayolu üzerinde Çardak beldemizde bulunan Şehitlik, 30.08.1940 tarihinde abide yaptırılarak etrafı duvarla çevrilmiştir.

HANLAR

Çardak Gazi  Yakup Bey Hanı:

İlçemiz Çardak beldesi’ nde Gazi Yakup Bey Camiinin yanında bulunmaktadır. 61,90x18,45 m. ölçülerinde uzunlamasına bir yapıdır. Duvarları düzgün moloz taştandır. Çatıyı, üç dizi biçimde yerleştirilmiş 60 sütun taşımaktadır. Orta dizi mermerden, yan dizi ahşaptandır. Mermer sütun ve başlıkları çevresindeki antik kalıntılardan getirilmiştir. Kapıda iki mermer sütuna oturan saçağın altındaki üç yazıttan ikisi durmaktadır.

Hanın Tarih kitabesinde şöyle yazmaktadır:

“ŞANI PARLAK, BURHANI, DELİLİ, ME’  ALİ OLAN BU GÜZEL HANIN İNŞASI ,İHSANI, ALEME ŞAYİ OLAN, SULTAN MURAT OĞLU SULTAN  MEHMET TARAFINDAN, DİVANINDA KULU BULUNAN  EMİR- İ  MÜBTEBA YA’KUP BEY’ E  EMROLUNMUŞTUR. CENAB-I HAK BÜNYANINI MUSİBETLERİN SAVLETİNDEN MUHAFAZA BUYURSUN, DUR. RAHMET İTSÜN OLKİŞİNİN RUHUNA HAD HUDA K,İDE İHLASILE BÜNYAD İDENE BUNU DU,A. HEM ŞEFİ’ D, ÖMER, OSMAN, ALİYY-I MURTAZA. KİM CİHAN BAKİY  DEĞİLDUR ANI BİLÜR HASÜAM BAKİ OLAN BU CİHAND, ANCAK DU ADUR V,ES-SELAM.1463-1464”

DOĞAL GÜZELLİKLER

MESİRE YERLERİ

Lapseki mesire yerleri bakımından oldukça zengindir. Bu yerler yaz aylarında halkımızın özellikle  hafta sonlarını geçirdiği  güzel yerlerdir.Son yıllarda büyük kentlerin bunaltıcı havasından sıkılan insanlar için bu mekanlar cazibeli hale gelmiştir. Doğal güzelliklerin yok olduğu ülkemizde halen el değmemiş güzelliklerin bulunması yöre halkı için büyük bir nimettir. Ancak bu doğal güzellikler yeterince tanıtılamamıştır.

Bostancı orman içi dinlenme ve piknik alanı:Lapseki’ye 25 km uzaklıkta olan Bostancı orman  ici dinlenme ve piknik alanı, kayın,gürgen,meşe ormanıyla kaplıdır. Yolu asfalttır. İki kaynak suyu bulunmaktadır. Lapseki Orman İşletme Şefliği tarafından  piknik masaları ve ocakları yaptırılmıştır. Lapseki halkı özellikle hafta  sonlarında piknik alanına ailece gelmektedir.Piknik alanına gelenler suyunun soğuk olmasından  ve gölgesinin yoğunluğundan buradan memnun olarak ayrılmaktadır.

Çardak çamlığı:

Lapseki-Çardak Beldesi merkezinde,sahil ile bütünleşmiş bir konumdadır. Gelibolu-Çardak arasında sefer yapan  Çardak motorlarının iskelesine bağlantılı olan Çardak çamlığında yeşilin bütün tonlarını bulabilirsiniz. Çamlığın  bir bölümünde çay bahçeleri,bir bölümünde ise piknik alanları  mevcuttur.

Lapseki çamlık ve çay bahçesi:

Çamlık Biga-Çanakkale karayolu üzerinde Lapseki Balıkçı Barınağı’ nın tam karşısındadır.  Çam ağaçlarının altında bir dinlenme yeridir.

Adatepe kovancılar orman içi dinlenme ve piknik alanı:

Çanakkale-Biga karayoluna 9 km uzaklıktadır. Karayolundan Bayramdere Barajı istikametine gidilerek ulaşılır. Piknik alanında çam ve meşe ağaçları bulunmaktadır. Kaynak suyunun yöre halkı tarafından böbrek taşlarının düşürülmesinde faydası olduğu düşünülmektedir. Piknik  ocakları vardır.

PLAJLAR

İlçemiz  yerli ve yabancı turistlere hitap edebilecek plajlara sahiptir. Lapseki, Çanakkale'nin önemli turizm merkezlerinin başında  yer alır. Doğal güzelliklerinin yanı sıra, turizm tanıtım faaliyetlerinin artması Lapseki ilçesinin turizm bazında  canlanmasına neden olmuştur.Dalyan mevkii sahil boyunca yapılan düzenlemeler, açılan turizm işletmeleriyle deniz sezonunda hizmet vermekte, sezon bitiminde de dinlenme yeri olarak insanların ihtiyaçlarına cevap vermektedir İlçeye 5 km. mesafede  bulunan Çardak beldesi, 7 kilometrelik uzun bakir kumsallarıyla  çadır turizmine açıktır.. Kampların çevresinde yer alan konaklama tesisleri, gelen yerli ve yabancı turistler için  yeterli seviyeye ulaşm.

LAPSEKİ DALYAN MAHALLESİ

Lapseki ile çardak nahiyesi arasında Lapseki'ye 1 km.uzaklıktadır.Halk plajı ile cafeler,restaurant ve pansiyonları ile sessiz ve sakinliği ile güzel bir tatil için uygun bir beldedir.

Lapseki dalyan mahallesinde ikamet etmek bir ayrıcalıktır.